Sau khi làm móng, nếu khoé móng sưng đỏ, đau nhói theo nhịp, nóng, có mủ trắng vàng hay đường đỏ chạy lên ngón tay, bạn cần đi khám trong ngày; nếu kèm sốt, đi sớm hơn. Nếu đầu ngón tay, da quanh móng, thậm chí mí mắt và mặt ngứa rát, bong vảy sau những lần sơn gel, đó có thể là dị ứng với thành phần của gel và cũng cần bác sĩ da liễu xác định. Móng đổi màu, dày lên, bong khỏi nền móng thì đi khám để biết nguyên nhân, không tự đoán là nấm.
Làm móng là dịch vụ phổ biến và nhìn có vẻ vô hại, nhưng nó đụng vào hàng rào bảo vệ của ngón tay: lớp biểu bì quanh móng. Khi lớp này bị cắt sâu, đẩy mạnh hay trầy, vi khuẩn và nấm có lối vào. Bài này giúp bạn nhận ra lúc nào cần bác sĩ, vì sao không nên tự chích nặn, và cần hỏi tiệm điều gì.
Lớp da quanh móng và vì sao cắt sâu dễ gây chuyện
Viền da mỏng bám ở chân móng, thường gọi là da chết hay biểu bì, thực ra có nhiệm vụ như một miếng đệm kín: nó bịt khe giữa móng và nếp da, không cho nước, vi khuẩn, nấm lọt vào vùng tạo móng. Nhiều người thích cắt sát lớp này cho móng trông dài và sạch. Khi cắt quá tay, đẩy quá mạnh hay dùng dụng cụ cùn làm rách da, khe đó mở ra và tình trạng viêm quanh móng dễ xảy ra hơn. Những vết xước nhỏ do dũa sát, mài mạnh hay xé phần da xước măng rô cũng mở ra lối vào tương tự, chỉ nhỏ hơn và khó nhận ra hơn ngay lúc làm.
Viêm quanh móng có thể diễn tiến nhanh trong vài ngày, thường do vi khuẩn, với các dấu hiệu sưng, đỏ, nóng, đau, có khi tụ mủ. Cũng có dạng diễn tiến chậm, kéo dài nhiều tuần, hay gặp ở người tay thường xuyên ngâm nước như làm bếp, rửa bát, làm nghề nail. Phân biệt hai dạng và chọn cách điều trị là việc của bác sĩ.
Điểm cần nhớ: cảm giác hơi rát vài giờ sau khi cắt da là chuyện thường gặp. Đau tăng dần qua ngày, sưng phồng, đau nhói theo nhịp tim, hoặc có điểm trắng vàng dưới da là dấu hiệu đã vượt qua mức "rát vì cắt".
Dấu hiệu sau làm móng và mức hành động
Bảng dưới gom những tình huống hay gặp nhất. Người có bệnh đái tháo đường, bệnh mạch máu ngoại vi hay đang dùng thuốc ức chế miễn dịch nên đi khám sớm hơn mức ghi trong bảng, vì nhiễm trùng ở tay chân của họ có thể nặng lên nhanh.
| Bạn thấy gì | Mức hành động |
|---|---|
| Rát nhẹ vài giờ sau cắt da, không sưng, tự hết | Theo dõi, giữ tay khô sạch |
| Khoé móng đỏ, hơi sưng, đau khi chạm, kéo dài qua ngày thứ hai | Đi khám trong một hai ngày |
| Sưng phồng, đau nhói theo nhịp, có mủ dưới da | Đi khám trong ngày, không tự chích |
| Đường đỏ chạy dọc ngón hoặc lên mu bàn tay, sưng lan, sốt, rét run | Đi cấp cứu ngay |
| Đầu ngón, quanh móng ngứa rát, bong vảy sau mỗi lần sơn gel | Đi khám da liễu, tạm ngừng sơn gel |
| Mí mắt, mặt, cổ ngứa đỏ không rõ nguyên nhân ở người hay làm gel | Đi khám da liễu, kể cả chuyện làm móng |
| Móng đổi màu, dày, sần, bong khỏi nền móng | Đi khám để xác định nguyên nhân |
Đường đỏ chạy dọc ngón tay là dấu hiệu nhiễm trùng đang lan theo đường bạch huyết; đây không phải lúc chờ xem. Tương tự, sốt kèm ngón tay sưng đau cần được khám ngay.
Dị ứng với gel và sơn móng: thủ phạm hay bị bỏ qua
Sơn gel, móng đắp bột và nhiều loại keo dán móng chứa nhóm chất gọi chung là acrylate và methacrylate. Ở dạng lỏng chưa đông cứng, những chất này có thể gây dị ứng tiếp xúc. Khi đã được đèn chiếu cho đông cứng hoàn toàn, khả năng gây dị ứng giảm nhiều. Vấn đề nằm ở chỗ gel dính ra da, gel chưa đông cứng hết do đèn yếu hay chiếu chưa đủ, hoặc bụi mài móng bám vào da.
Dị ứng loại này hay biểu hiện ở đầu ngón tay, quanh móng, nhưng cũng có thể ở mí mắt, mặt, cổ, những chỗ bàn tay hay chạm vào. Nhiều người đi khám vì mí mắt ngứa đỏ kéo dài mà không hề nghĩ tới bộ móng gel. Đó là lý do khi khám da, bạn nên kể cả việc làm móng.
Một khi đã nhạy cảm với acrylate, phản ứng có thể lặp lại không chỉ với gel móng mà với một số vật liệu khác dùng trong y tế và nha khoa có cùng nhóm chất. Vì vậy, nếu bác sĩ xác định bạn dị ứng nhóm chất này, hãy ghi lại và báo với nha sĩ, bác sĩ khi cần làm thủ thuật. Với người làm nghề nail, dị ứng này còn là chuyện nghề nghiệp; găng tay phù hợp, không để gel chạm da và thông gió tốt là việc cần bàn với chủ tiệm.
Vì sao không tự chích, nặn hay cắt chỗ sưng
Nhiều người thấy mủ ở khoé móng là lấy kim khâu, kim băng hơ lửa rồi chích. Cũng có người tự cắt sâu thêm khoé móng vì nghĩ móng mọc vào thịt. Những việc này đáng tránh vì:
- Kim, kéo trong nhà không vô trùng; hơ lửa không làm sạch đủ, lại có muội than bám vào vết thương.
- Chích sai chỗ, sai độ sâu có thể đẩy nhiễm trùng vào sâu hơn, tới gân hoặc xương ở ngón tay, nơi các khoang rất nhỏ và sát nhau.
- Không dẫn lưu hết thì ổ mủ quay lại, còn vết chích mở thêm đường cho vi khuẩn mới.
- Tự cắt khoé móng có thể làm tổn thương vùng tạo móng, khiến móng mọc lệch về sau.
- Người có bệnh nền như đái tháo đường có thể không cảm thấy đau nhiều như người khác, nên đánh giá sai mức độ.
- Kem bôi kháng sinh hay thuốc kháng sinh uống mua theo lời mách không đúng loại, không đúng thời gian, vừa không khỏi vừa làm khó cho bác sĩ về sau.
Nếu cần dẫn lưu mủ, bác sĩ làm việc đó trong điều kiện vô khuẩn và quyết định có cần thuốc hay không. Đó là thủ thuật nhỏ, làm nhanh, đỡ đau hơn nhiều so với việc để nhiễm trùng lan.
Làm móng chân ở tiệm: bồn ngâm và những vết xước nhỏ
Móng chân có thêm vài rủi ro mà móng tay ít gặp. Bồn ngâm chân, nhất là loại có vòi sục, nếu không được xả, cọ rửa và khử khuẩn giữa các khách, có thể tích tụ cặn bẩn và vi khuẩn trong đường ống. Một vết xước nhỏ do cạo da chân, mài gót hay vừa cạo lông chân trước khi đến tiệm có thể trở thành lối vào cho vi khuẩn khi ngâm trong nước đó.
Vì vậy, nhiều hướng dẫn vệ sinh cho khách làm đẹp khuyên không cạo lông chân trong một hai ngày trước khi làm móng chân, không làm khi chân đang có vết thương hở, và quan sát xem tiệm có vệ sinh bồn trước mặt khách hay dùng túi lót dùng một lần không. Dụng cụ cạo gót dạng lưỡi dao cũng là chỗ dễ gây trầy nếu người làm thiếu kinh nghiệm.
Sau khi làm móng chân, nếu thấy một nốt đỏ, mụn mủ ở cẳng chân hay bàn chân lớn dần, đau, không lành sau vài ngày, hãy đi khám da liễu và kể việc đã làm móng chân, ngày làm, có ngâm bồn hay không. Người có bệnh đái tháo đường cần đặc biệt cẩn thận với mọi vết thương ở bàn chân, kể cả vết nhỏ, và nên hỏi bác sĩ trước khi làm móng chân ở tiệm.
Hỏi tiệm nail điều gì, trước và sau sự cố
Dụng cụ kim loại được làm sạch và tiệt trùng ra sao? Dụng cụ dùng chung cho nhiều khách, nhất là kìm cắt da và cây đẩy, cần được rửa sạch rồi khử khuẩn hoặc tiệt trùng giữa các khách. Ngâm cồn qua loa hay lau khăn không đủ. Dụng cụ làm rách da có dính máu còn liên quan đến nguy cơ lây các bệnh qua đường máu.
Dụng cụ dùng một lần có được thay mới cho từng khách không? Dũa giấy, đá mài, đầu mài khó làm sạch thường nên dùng riêng cho mỗi khách hoặc khách mang theo bộ riêng.
Có cắt da sâu không, có thể chỉ đẩy nhẹ được không? Bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu không cắt da, hoặc chỉ cắt phần da thừa đã bong. Nói trước khi thợ bắt đầu.
Gel được chiếu đèn đủ thời gian và không dính ra da? Nhắc thợ nếu thấy gel tràn ra da quanh móng. Gel tràn ra da cũng là nguồn dị ứng.
Sau sự cố, tiệm đã dùng sản phẩm gì cho bạn? Nhắn hỏi tên gel, keo, dung dịch đã dùng và giữ hoá đơn. Thông tin này hữu ích cho bác sĩ và cho hồ sơ nếu cần làm việc với tiệm về sau.
Dùng AI để chuẩn bị đi khám và chọn thói quen an toàn hơn
Khi ngón tay đang sưng đau, hỏi chatbot "có phải bị chín mé không, bôi gì cho xẹp" không giúp gì nhiều. Chatbot không nhìn và sờ được ngón tay của bạn. Thay vào đó, bạn có thể nhờ nó soạn danh sách thông tin cho bác sĩ: "Mình làm móng ngày nào, có cắt da, ngày nào bắt đầu sưng, có mủ không, có sốt không, có bệnh nền không. Hãy sắp xếp thành ghi chú ngắn cho buổi khám và gợi ý những câu nên hỏi bác sĩ." Đừng ghi họ tên, số điện thoại, tên tiệm trong đoạn dán vào.
Sau khi đã khám và lành, AI có thể giúp bạn lập một danh sách kiểm cho lần làm móng tới: hỏi tiệm về tiệt trùng, không cắt da sâu, kiểm thời gian chiếu đèn, khoảng nghỉ giữa các lần sơn gel nếu bác sĩ khuyên. Với chủ tiệm nail, AI giúp soạn quy trình vệ sinh dụng cụ dạng bảng treo trong khu làm việc, nhưng nội dung quy trình phải đối chiếu với hướng dẫn của cơ quan y tế và nhà sản xuất thiết bị tiệt trùng, không lấy nguyên văn từ chatbot.
Câu hỏi thường gặp
Khoé móng sưng đỏ sau khi cắt da bao lâu thì nên đi khám?
Nếu đỏ và đau kéo dài qua ngày thứ hai, ngày càng sưng hơn, hoặc có mủ dưới da, nên đi khám. Nếu có đường đỏ chạy dọc ngón tay, sưng lan lên bàn tay, sốt hay rét run thì đi cấp cứu ngay. Người có bệnh đái tháo đường hay bệnh mạch máu nên đi sớm hơn, không chờ.
Có nên tự lấy kim chích mủ ở khoé móng không?
Không nên. Kim trong nhà không vô trùng, chích sai chỗ có thể đẩy nhiễm trùng vào sâu và làm tổn thương vùng tạo móng. Nếu cần dẫn lưu mủ, bác sĩ làm việc đó trong điều kiện vô khuẩn và quyết định có cần dùng thuốc hay không.
Mí mắt ngứa đỏ có thể liên quan đến sơn gel móng tay không?
Có thể. Dị ứng với thành phần acrylate trong gel, keo móng có khi biểu hiện ở mí mắt, mặt, cổ vì tay hay chạm vào những chỗ đó. Khi đi khám da liễu vì mí mắt ngứa đỏ kéo dài, hãy kể cho bác sĩ việc bạn làm móng gel, đắp bột hay dán móng.
Móng bị đổi màu vàng, dày lên sau thời gian sơn gel liên tục có phải nấm không?
Không thể tự kết luận. Móng đổi màu, dày, bong khỏi nền móng có thể do nấm, do tổn thương cơ học, do phản ứng với sản phẩm hay nguyên nhân khác. Bác sĩ da liễu có thể cần xét nghiệm mẫu móng để xác định. Tạm ngừng sơn và đi khám để biết đúng nguyên nhân.
Đã dị ứng gel móng thì có làm móng thường được không?
Điều này cần bác sĩ da liễu tư vấn dựa trên chất bạn phản ứng. Một số người vẫn dùng được sơn móng thường không chứa nhóm chất gây phản ứng, số khác phản ứng với nhiều loại. Ghi lại tên chất đã được xác định và mang theo khi đến tiệm hoặc khi mua sơn.
Người làm nghề nail bị ngứa tay kéo dài nên làm gì?
Nên đi khám da liễu và kể rõ công việc, các loại gel, bột, dung dịch thường tiếp xúc. Dị ứng nghề nghiệp nếu không được xác định có thể nặng dần. Song song, bàn với chủ tiệm về găng tay phù hợp, tránh để gel chạm da và thông gió khu làm việc.